Пашпарт канчаецца за мяжой: што рабіць беларусу

⚡ Коратка

З верасня 2023 года пасольствы Беларусі не мяняюць пашпарты за мяжой — адзіны «афіцыйны» шлях вядзе ў Беларусь, што для многіх небяспечна.
Выйсце ёсць: Польшча і Літва выдаюць беларусам «праязны дакумент іншаземца» — з ім можна жыць, ездзіць па Шэнгене і працягваць ВНЖ.
Умова — легальны статус (ВНЖ ці гуманітарная абарона). Таму легалізацыю нельга адкладваць да апошняга дня пашпарта.
Галоўны навігатар па тэме — pashpart.org, зроблены Кабінетам і Народнымі пасольствамі.

Пашпарт, які сканчаецца, — самае частае і самае пужаючае пытанне беларусаў за мяжой. Разбярэмся спакойна: сітуацыя вырашальная, але дзейнічаць трэба загадзя.

Чаму пашпарт больш нельга працягнуць

Указ, які ўступіў у сілу 7 верасня 2023 года, забараніў афармленне і абмен пашпартоў у консульствах Беларусі за мяжой. Фармальна пашпарт цяпер можна атрымаць толькі ўнутры краіны — а для тых, хто з’ехаў з-за рэпрэсій, паездка дадому азначае рэальны рызыку. Таму Еўропа стварыла для беларусаў альтэрнатыву.

Рашэнне: праязны дакумент іншаземца

Гэта не пашпарт, а дакумент, які замяняе яго для пражывання і паездак. Яго выдае краіна знаходжання.

У Польшчы «праязны дакумент іншаземца» (polski dokument podróży dla cudzoziemca) даступны беларусам, у якіх ёсць карта побыту (часовая, пастаянная ці статус доўгатэрміновага рэзідэнта ЕС). Дакумент выдаецца на 1 год, дазваляе шматразова перасякаць мяжу, і для беларусаў афармленне ў рамках спецыяльнай схемы было вызвалена ад збору. Схему працягвалі ўжо некалькі разоў — правярай актуальны статус на gov.pl (Упраўленне па справах іншаземцаў, UDSC).

У Літве «пашпарт замежнай асобы» (užsieniečio pasas) выдаюць тым, у каго ёсць права на часовае ці пастаяннае пражыванне і няма магчымасці атрымаць дзейсны дакумент у краіне грамадзянства.

💡

Адзіны навігатар па пашпартным пытанні для ўсіх краін — pashpart.org. Яго зрабілі Офіс Святланы Ціханоўскай, Аб'яднаны пераходны кабінет і Народныя пасольствы менавіта для гэтай сітуацыі: там пакрокавыя інструкцыі па краінах і актуальныя ўмовы.

Парадак дзеянняў

Не чакай апошняга месяца. Праязны дакумент выдаюць толькі пры дзейсным ВНЖ ці гуманітарнай абароне. Калі статусу яшчэ няма — легалізацыя становіцца задачай №1. Як гэта ўладкована, разабралі ў гідзе па візе і ВНЖ.
Правярай свежыя ўмовы на pashpart.org і афіцыйным сайце міграцыйнай службы сваёй краіны (у Польшчы — UDSC, у Літве — Migracijos departamentas). Правілы і тэрміны схем мяняюцца.
Падавай заяўленне загадзя — разгляд займае час, а жыць з пратэрмінаваным пашпартам нельга: без дзейснага праязнога дакумента знаходжанне становіцца нелегальным.

⚠️

Не выкарыстоўвай «пашпарт Новай Беларусі» як дакумент для дзяржаўных працэдур: ён сімвалічны і юрыдычнай сілы не мае. Былі выпадкі, калі спроба прад'явіць яго вяла да праблем са статусам. Для легалізацыі падыходзяць толькі дакументы, якія прызнае краіна знаходжання.

💬 Гісторыя з супольнасці (зборная)

У Ані пашпарт сканчаўся праз чатыры месяцы, а карту побыту яна ўсё адкладвала — «яшчэ паспею». Калі спахапілася, аказалася, што без дзейснага ВНЖ праязны дакумент ёй не аформяць, а разгляд заяўлення на побыт у яе ваяводстве ішоў тры месяцы.

Паспела ўпрытык — але два месяцы пражыла ў трывозе і з замарожанымі планамі на паездкі. Яе вывад, якім яна цяпер дзеліцца з новенькімі: легалізацыю і пашпартнае пытанне пачынаюць вырашаць разам і загадзя, а не калі да канца пашпарта застаецца пара месяцаў.

Калі заблытаўся

Пашпартныя правілы для беларусаў мяняюцца і адрозніваюцца па краінах. Не дзейнічай наўздагад: звярніся да pashpart.org, звярніся да юрыстаў дыяспарных арганізацый і напішы нам — падкажам, куды ісці ў тваёй краіне. Гэта бясплатна.